Zgodnie z przepisami dotyczącymi polskiej fundacji rodzinnej, strukturze fundacji rodzinnej znajdziemy fundatora i beneficjentów oraz organy takie jak zarząd, radę nadzorczą (organ nieobowiązkowy) i zgromadzenie beneficjentów (na ten temat szczegółowo w oddzielnym wpisie).

W tym artykule przybliżone zostaną informacje na temat fundatora i beneficjentów fundacji rodzinnej, m. in. kto to jest i jakie posiada uprawnienia i kompetencje.

Fundator – kto to?

Fundator jest założycielem fundacji. Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów, a fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej oraz wskazuje w jaki sposób i w jakim stopniu osoby (beneficjenci) będą korzystać z aktywów fundacji oraz w jaki sposób przekazana będzie kontrola i zarząd nad majątkiem fundacji.

Najważniejsze informacje o fundatorze:

• Fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie (na temat utworzenia fundacji rodzinnej i złożenia oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej we wpisie – Utworzenie fundacji rodzinnej).
• Fundacja rodzinna może być ustanowiona przez więcej niż jednego fundatora, ale wyłącznie w przypadku, gdy jest ustanawiana w akcie założycielskim, za życia fundatorów. Fundacja rodzinna ustanawiana w testamencie może mieć tylko jednego fundatora.
• Fundacja rodzinna nie może zwracać fundatorowi mienia wniesionego na pokrycie funduszu założycielskiego ani w całości, ani w części, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Prawa i obowiązki fundatora

Prawa i obowiązki fundatora są niezbywalne, są nierozerwalnie związane z osobą fundatora.

Fundator może w statucie powierzyć wykonywanie swoich uprawnień innej osobie, określając zakres tego powierzenia.

Jeśli fundacja rodzinna została utworzona przez więcej niż jednego fundatora:

• wykonują oni prawa i obowiązki fundatora wspólnie, chyba że statut stanowi inaczej,
• zmiana beneficjenta lub jego uprawnień jest dokonywana za zgodą wszystkich fundatorów, chyba że statut stanowi inaczej.

Fundator uprawniony jest do kierowania do organów fundacji rodzinnej (zarząd fundacji, zgromadzenie beneficjentów lub rada nadzorcza fundacji) uwag, opinii lub zaleceń dotyczących jej działalności.

Za życia fundatora to zwykle on zarządza mieniem fundacji rodzinnej (choć fundator może w statucie fundacji odmiennie uregulować tą kwestię). Po jego śmierci, zgodnie z zapisami fundacji, zarząd mieniem fundacji przechodzi na inny podmiot.

Odpowiedzialność za zobowiązania fundatora i zobowiązania fundacji rodzinnej

• Jeśli chodzi o odpowiedzialność fundatora za zobowiązania fundacji rodzinnej to mamy do czynienia z wyłączeniem odpowiedzialności – fundator nie odpowiada za zobowiązania fundacji rodzinnej.
• Jeśli chodzi o odpowiedzialność fundacji rodzinnej za zobowiązania fundatora to:

– fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego (odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć),

– fundacja rodzinna odpowiada za wykonanie powstałego po jej ustanowieniu obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora (w przypadku gdy egzekucja z majątku fundatora obowiązku alimentacyjnego powstałego po ustanowieniu fundacji rodzinnej okaże się bezskuteczna, uprawniony może prowadzić egzekucję z majątku fundacji rodzinnej),

– możliwe jest wniesienie powództwa przeciwko fundacji rodzinnej o spełnienia obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora powstałego po ustanowieniu fundacji rodzinnej, zanim egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna,

– zakres tej odpowiedzialności fundacji rodzinnej za zobowiązania fundatora  ogranicza się do wartości mienia wniesionego przez fundatora według stanu z chwili wniesienia, a według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.

Beneficjent fundacji rodzinnej – kto może nim być?

Często zdarza się tak, że fundator kreując strukturę fundacji wskazuje inne osoby, które mają korzystać z majątku fundacji oraz inne osoby, które tym majątkiem mają zarządzać.

Statut fundacji rodzinnej musi określać jej beneficjenta lub sposób jego ustalenia, to znaczy, że statut może przewidywać mechanizm powoływania beneficjentów, którzy nie są wskazani wprost w statucie.

Fundator powinien więc określić kto ma konkretnie i potencjalnie być beneficjentem fundacji. Jest to niezwykle istotne w kontekście przyszłych potencjalnych beneficjentów, a fundator, który jest uprawniony do określenia warunków jakie dana osoba musi spełnić by korzystać ze świadczeń z fundacji rodzinnej powinien poświęcić temu szczególną uwagę.

Beneficjent nie musi być członkiem rodziny fundatora. Jeśli jednak beneficjentem jest członek rodziny fundatora korzysta on z największych przywilejów podatkowych. Jeśli chodzi o wypłaty dokonywane najbliższym członkom rodziny jako beneficjentom, całkowite opodatkowanie liczone jest od kwoty wypłaty i wynosi 15%. Jeśli fundacja zaś zarobi znacznie więcej niż wypłaca faktycznie beneficjentom, opodatkowanie nastąpi na znacznie niższym poziomie niż w sytuacji bezpośredniego odziedziczenia aktywów generujących zysk, którego tylko część jest konsumowana.

Beneficjentem może być:

• osoba fizyczna (z rodziny lub niespokrewniona z fundatorem), która zgodnie ze statutem może otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,
• organizacja pozarządowa (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie), która zgodnie ze statutem może otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,
• fundator.

Jeżeli beneficjentem fundacji jest:

• osoba fizyczna – fundacja rodzinna może w szczególności pokrywać jej koszty utrzymania lub edukacji,
• organizacja pozarządowa (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) prowadząca działalność pożytku publicznego – fundacja rodzinna może wspierać działalność pożytku publicznego w rozumieniu tej ustawy.

Lista beneficjentów

Zgodnie z przepisami, statut musi określać zasady prowadzenia listy beneficjentów. Na liście beneficjentów wskazane są dane dotyczące beneficjentów fundacji rodzinnej i ich  uprawnień.

Fundator może np. określić w statucie, że lista ma być w jakimś zakresie niejawna, np. dla pozostałych beneficjentów. Zastrzeżenie braku jawności nie dotyczy zachowania danych informacyjnych beneficjentów np. wobec organów administracji skarbowej. Chodzi o poufność w relacjach prywatnoprawnych.

Lista beneficjentów musi zawierać:

• imię i nazwisko albo nazwę beneficjenta,
• identyfikator podatkowy (numer PESEL albo NIP a jeśli nie posiada to numer i serię paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość lub inny numer identyfikacyjny, wraz z podaniem kraju nadania takiego numeru),
• imiona rodziców,
• adres zamieszkania lub adres do doręczeń beneficjenta,
• inne dane niezbędne do spełnienia świadczenia na rzecz beneficjenta, w tym informacje o przysługujących mu uprawnieniach.

Za zgodą beneficjenta fundacja rodzinna może gromadzić inne dane osobowe.

Udostępnienie do fundacji rodzinnej tych danych osobowych następuje w formie oświadczenia beneficjenta.

Tworzenie, prowadzenie i aktualizacja listy beneficjentów w oparciu o informacje zawarte w statucie, a także realizacja świadczeń przysługujących beneficjentowi na jej podstawie jest jedną z podstawowych kompetencji zarządu (o zarządzie fundacji rodzinnej w innym wpisie).

Spełnienie świadczenia na rzecz beneficjenta fundacji rodzinnej

Jeśli chodzi o świadczenia z fundacji rodzinnej przyznane na rzecz beneficjenta fundacji rodzinnej to wskazać należy, że:

• świadczenie od fundacji rodzinnej może być przyznane pod warunkiem albo z zastrzeżeniem terminu,
• świadczenie od fundacji rodzinnej jest realizowane po przedstawieniu przez beneficjenta albo osobę reprezentującą beneficjenta dokumentu tożsamości,
• beneficjent, który ma otrzymać od fundacji rodzinnej sumę pieniężną potrzebną do uzupełnienia zachowku lub wobec którego fundacja rodzinna spełnia obowiązek alimentacyjny obciążający fundatora, traci prawo do otrzymania świadczeń i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej w części odpowiadającej tej sumie,
• spełnione świadczenia na rzecz beneficjenta przez fundację rodzinną oraz mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej podlegają zaliczeniu na spełnienie obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora,
• fundator może zastrzec, że przedmioty przypadające małoletniemu beneficjentowi z tytułu świadczeń spełnionych przez fundację rodzinną nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców (jeśli fundator nie wyznaczył zarządcy, zarząd sprawuje kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy),
• spełnienie świadczenia na rzecz beneficjenta fundacji rodzinnej nie może zagrażać wypłacalności fundacji rodzinnej wobec jej wierzycieli niebędących beneficjentami fundacji rodzinnej i każdorazowo zależy od bieżącej sytuacji finansowej fundacji rodzinnej,
• w pierwszej kolejności fundacja rodzinna zaspokaja roszczenia osób, wobec których fundatora obciąża obowiązek alimentacyjny,
• jeśli fundacja rodzinna nie może zaspokoić beneficjentów w pełnej wysokości z uwagi na zobowiązania wobec osób trzecich, zarząd dokonuje takich świadczeń, by nie pokrzywdzić żadnego beneficjenta.

Obowiązki i uprawnienia beneficjenta fundacji rodzinnej

Prawa i obowiązki beneficjenta są niezbywalne (z wyjątkiem wierzytelności beneficjenta). Jeśli beneficjent chce się zrzec swoich uprawnień wymagane jest zachowanie formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Zrzeczenie się wszystkich uprawnień przez beneficjenta jest równoznaczne ze zrzeczeniem się statusu beneficjenta.

Beneficjent, na rzecz którego fundacja rodzinna spełniła świadczenie nienależne (wbrew przepisom prawa lub postanowieniom statutu), ma obowiązek to świadczenie zwrócić. W sytuacji, gdy fundacja rodzinna spełni takie świadczenie nienależne na rzecz beneficjenta, członkowie zarządu, ponoszą odpowiedzialność solidarnie z beneficjentem za zwrot tego świadczenia fundacji rodzinnej.

Beneficjent jest uprawniony do:

• kierowania do organów fundacji rodzinnej uwag, opinii lub zaleceń dotyczących jej działalności,
• uzyskania informacji o działalności fundacji rodzinnej osobiście lub przez upoważnioną przez siebie osobę, w szczególności do żądania:

– wglądu do dokumentów fundacji rodzinnej,

– przedstawienia wyjaśnień od zarządu (zarząd może odmówić, jeśli istnieje uzasadniona obawa, że prawo to zostanie wykorzystane przez beneficjenta w celach sprzecznych z interesem i celem fundacji rodzinnej).

Beneficjent, któremu odmówiono przedstawienia wyjaśnień lub wglądu do dokumentów fundacji rodzinnej, albo który nie otrzymał wyjaśnień lub nie udostępniono mu dokumentów do wglądu w terminie miesiąca od dnia zażądania, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu fundacji rodzinnej do przedstawienia wyjaśnień lub udostępnienia dokumentów do wglądu.

Uprawnienia do uzyskania informacji, wglądu do dokumentów oraz złożenia wniosku do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do przedstawienia wyjaśnień lub udostępnienia dokumentów do wglądu przysługują beneficjentowi również po rozwiązaniu fundacji rodzinnej.

Statut fundacji rodzinnej

Statut fundacji rodzinnej jest kluczowym dokumentem kreującym istnienie fundacji rodzinnej i jest ustanawiany przez założyciela.
 Zarówno akt założycielski (statut), jak i testament, na mocy którego powstaje fundacja rodzinna, muszą być sporządzone w formie aktu notarialnego.

Statut fundacji jest o tyle ważny, że to ten dokument m. in. :

• określa wolę fundatora co do sposobu przekazania kontroli i zarządzania majątkiem fundacji,
• określa krąg osób korzystających z majątku fundacji,
• określa zakres i sposób korzystania przez beneficjentów z majątku fundacji.

Szczegółowe omówienie procedury utworzenia fundacji rodzinnej i elementów statutu fundacji rodzinnej znajdziesz we wpisie – Utworzenie fundacji rodzinnej.

Planujesz utworzenie fundacji rodzinnej? Pomożemy Ci!

Jeśli planujesz utworzenie w Polsce fundacji rodzinnej, chciałbyś dokonać strukturyzacji swojego biznesu lub zastanawiasz się, czy fundacja rodzinna jest dobrym rozwiązaniem dla Ciebie skontaktuj się z nami.

Odpowiemy na wszystkie Twoje pytania, pomożemy Ci podjąć decyzję czy fundacja rodzinna to rozwiązanie dla Ciebie oraz w razie potrzeby przeprowadzimy proces tworzenia fundacji rodzinnej lub dalsze działania strukturyzacyjne.

Nasz zespół ma wieloletnie doświadczenie w budowaniu struktur prawnych w biznesie przy użyciu zarówno polskich jak i zagranicznych instrumentów. Od lat zajmujemy się także tematyką fundacji rodzinnych w krajach zachodniej Europy. Skorzystanie z naszej pomocy w kwestii polskiej fundacji rodzinnej to najlepszy wybór.