Od 22 maja 2023 r. polskie prawo przewiduje tworzenie fundacji rodzinnych. Jest to więc stosunkowo nowy podmiot na rynku prawnym i wbrew nazwie nie jest przeznaczony wyłącznie dla rodzin.
 Fundacja rodzinna cieszy się rosnącym zainteresowaniem m.in. ze względu na zwolnienie z podatku. Może być atrakcyjna dla właścicieli firm rodzinnych, ale może być również wykorzystywana jako wehikuł inwestycyjny.
 Niniejszy artykuł przedstawi podstawowe informacje na temat fundacji rodzinnej, w tym jak można ją założyć, jakie dokumenty są niezbędne do jej utworzenia i jaki jest jej cel.

Cechy i cel fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna, uregulowana w polskim prawie, wykazuje wiele podobieństw do swoich zagranicznych odpowiedników.

 Jako kilka jej cech charakterystycznych można wskazać następujące.

• Fundacja rodzinna pozwala fundatorowi kontrolować aktywa i przygotować przekazanie zarządzania tymi aktywami następcom w przyszłości. Co ważne, fundator może przekazać zarządzanie aktywami bez przekazywania aktywów w ręce menedżerów. Fundacja rodzinna umożliwia oddzielenie transferu aktywów od transferu zarządzania tymi aktywami.
• Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnień podatkowych.
• Fundacja rodzinna może być narzędziem do określenia, w jaki sposób i w jakim stopniu osoby (beneficjenci) będą korzystać z aktywów fundacji.

Należy jednak pamiętać, że nie w każdym przypadku fundacja rodzinna będzie korzystnym rozwiązaniem. Czasami może okazać się kosztowną pułapką, dlatego każdorazowo sytuacja wymaga indywidualnej analizy w celu ustalenia, czy fundacja rodzinna w konkretnym przypadku jest korzystnym rozwiązaniem.

 W strukturze fundacji rodzinnej znajdą się fundator i beneficjenci, a także organy takie jak zarząd, rada nadzorcza (organ fakultatywny) oraz zgromadzenie beneficjentów (na ten temat szczegółowo w osobnym wpisie).
 Zgodnie z przepisami, fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia majątku, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa konkretny cel fundacji rodzinnej w jej statucie.
 Jeżeli beneficjentem fundacji jest osoba fizyczna, fundacja rodzinna może w szczególności pokrywać jej koszty utrzymania lub edukacji.

Trzy najważniejsze filary działania fundacji rodzinnej można zidentyfikować najszerzej. Są to:

• Mienie (ustawienie reguł dla jego zarządzania),
• zarządzanie majątkiem (które odbywa się w interesie beneficjentów, ustalających zasady zarządzania),
• świadczenia na rzecz beneficjentów (ustalenie sposobu świadczeń).

Nie sposób jednak nie zwrócić uwagi na jeszcze jeden bardzo ważny aspekt – cel podatkowy. Jest on niezwykle istotny dla przedsiębiorców poszukujących optymalizacji w tym zakresie. Fundacja rodzinna to podmiot, który pozwala na pomnażanie majątku w korzystnej podatkowo perspektywie – przedsiębiorcy mogą otrzymywać nieopodatkowane wypłaty z dobrze prosperujących firm, a następnie nieopodatkowane reinwestować je w kolejne przedsięwzięcia, w tym spółki, nieruchomości.

 Fundacja rodzinna umożliwia również ochronę zgromadzonego majątku przed utratą w wyniku nieroztropnych lub nieprzemyślanych działań dzieci polegających na niezawarciu intercyzy lub nieprzemyślanych testamentów.

Nazwa fundacji rodzinnej

Zgodnie z przepisami nazwa fundacji rodzinnej może być ustalona dowolnie, ale musi zawierać dodatkowe oznaczenie „Fundacja Rodzinna” (w obrocie gospodarczym można stosować skrócone oznaczenie „F.R.”).

 Oznaczenie w nazwie „Fundacja Rodzinna” lub skrót „F.R.” jest ustawowo zastrzeżone wyłącznie dla fundacji rodzinnych.

Jak można założyć fundację rodzinną?

Założenie fundacji rodzinnej jest konieczne:

• złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w formie aktu notarialnego, lub
• ustanowienie fundacji rodzinnej w testamencie.

Fundusz założycielski fundacji powinien wynosić co najmniej 100 000 zł.

 Najważniejszymi dokumentami przy zakładaniu fundacji rodzinnej są:

•  statut (jego prawidłowe sformułowanie jest niezwykle istotne, gdyż to w nim określona jest wola fundatora fundacji co do sposobu przekazania kontroli i zarządu majątkiem fundacji),
• lista beneficjentów

W praktyce wyróżnia się dwa etapy funkcjonowania fundacji rodzinnej – za życia fundatora oraz etap po jego śmierci. Za życia fundatora to on może skupiać większość praw dotyczących fundacji i dopiero po jego śmierci prawa te przechodzą w ręce zgromadzenia beneficjentów lub rady nadzorczej – zgodnie z jego wolą.

Działania niezbędne do założenia fundacji rodzinnej

Założenie fundacji rodzinnej jest konieczne:

• oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim lub testamencie,
• ustanowienie statutu (jak wspomniano powyżej, jest to jeden z najważniejszych dokumentów określających wolę fundatora co do sposobu przekazania kontroli i zarządzania majątkiem fundacji),
• sporządzenie spisu inwentarza majątku,
• powołanie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut (zgodnie z ustawą organami obligatoryjnymi są zarząd i zgromadzenie beneficjentów, fakultatywnymi – rada nadzorcza; statut może np. wskazywać radę nadzorczą jako organ obligatoryjny),
• wypłata funduszu założycielskiego przed wpisem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej aktem notarialnym lub wypłata funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej testamentem,
• wpis do rejestru fundacji rodzinnych.

Statut fundacji rodzinnej

Statut fundacji rodzinnej jest kluczowym dokumentem tworzącym istnienie fundacji rodzinnej i jest ustanawiany przez założyciela.
 Zarówno akt założycielski (statut), jak i testament, na mocy którego powstaje fundacja rodzinna, muszą być sporządzone w formie aktu notarialnego.

 Statut fundacji rodzinnej określa (elementy obowiązkowe):

• nazwa fundacji rodzinnej (zasady omówione wcześniej),
• siedziba fundacji rodzinnej,
• konkretny cel fundacji rodzinnej,
• beneficjenta lub sposób jego ustalenia oraz zakres uprawnień beneficjenta,
• zasady prowadzenia listy beneficjentów,
• zasady, w tym szczegółową procedurę, zrzeczenia się praw beneficjenta,
• czas trwania fundacji rodzinnej, jeśli została wyznaczona,
• wartość funduszu założycielskiego (nie może być niższa niż 100.000 PLN),
• zasady powoływania i odwoływania oraz uprawnienia i obowiązki członków organów fundacji rodzinnej, a także zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd lub przez inne organy fundacji rodzinnej w przypadkach wskazanych w ustawie,
• podmiot uprawniony do zatwierdzania działań zarządu fundacji rodzinnej w organizacji,
• co najmniej jeden beneficjent uprawniony do udziału w zgromadzeniu beneficjentów,
• zasady zmiany statutu,
• podział majątku fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym określenie beneficjenta uprawnionego do majątku w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Możliwe jest również określenie w statucie fundacji rodzinnej (oprócz elementów obowiązkowych) innych kwestii, takich jak:

• zasady współpracy lub współdziałania organów fundacji rodzinnej,
• szczegółowe okoliczności rozwiązania fundacji rodzinnej,
• wytyczne dotyczące inwestowania aktywów fundacji rodzinnej,
• możliwość utworzenia jednostki lub jednostek terenowych.

W przypadku zmiany statutu w jakiejś części, zmiana jest skuteczna z chwilą wpisania zmiany do rejestru fundacji.

 Jeśli oświadczenie złożone przy zakładaniu fundacji rodzinnej byłoby nieważne, nie ma to wpływu na ważność czynności prawnych zarejestrowanej fundacji rodzinnej.

Fundacja rodzinna w organizacji

Fundacja rodzinna w organizacji powstaje z chwilą zawarcia aktu założycielskiego lub ogłoszenia testamentu ustanawiającego fundację rodzinną.

 Nazwa fundacji rodzinnej w organizacji powinna zawierać dodatkowe oznaczenie „w organizacji”.

 Fundacja rodzinna w organizacji:

• zarządza we własnym imieniu swoim majątkiem i zapewnia jego ochronę (w szczególności nabywa prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciąga zobowiązania, może pozywać i być pozywana w postępowaniach sądowych),
• jest reprezentowana przez założyciela lub pełnomocnika wyznaczonego przez założyciela oraz, w przypadkach wskazanych przez prawo, przez zarząd,
• z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych staje się fundacją rodzinną i nabywa osobowość prawną – staje się podmiotem praw i obowiązków fundacji rodzinnej w organizacji.

Rejestracja fundacji rodzinnej

Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim. Z chwilą wpisu fundacji do tego rejestru uzyskuje ona osobowość prawną, a także staje się podmiotem praw i obowiązków fundacji rodzinnej w organizacji.

Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą (w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców), ale tylko w ograniczonym zakresie.

 Działalność gospodarcza prowadzona przez fundację rodzinną może polegać na:

• zbycie nieruchomości (jeśli nieruchomość nie została nabyta wyłącznie w celu dalszego zbycia),
•  leasing, wynajem lub udostępnianie nieruchomości do użytkowania na jakiejkolwiek innej podstawie,
• przystępowanie i uczestnictwo w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach i podmiotach o podobnym charakterze, mających siedzibę w kraju lub za granicą,
• nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze,
• udzielanie pożyczek:
• spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały lub akcje,
• partnerstwom, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako partner,
• beneficjentom,
• obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej,
• produkcja przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych przez prawo i wyłącznie w związku z gospodarstwem rolnym fundacji rodzinnej),
• gospodarka leśna (wyłącznie w związku z gospodarstwem rolnym fundacji rodzinnej).

Oświadczenia woli składane przez fundację rodzinną – elementy obowiązkowe

Zgodnie z przepisami o fundacjach rodzinnych, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej, oświadczenia składane przez fundację rodzinną beneficjentowi, sądom, organom administracji publicznej, instytucjom państwowym oraz w zamówieniach komercyjnych muszą zawierać:

• nazwę fundacji rodzinnej, jej siedzibę i adres,
• numer wpisu do rejestru fundacji rodzinnych,
• numer identyfikacji podatkowej (NIP).

Planujesz założyć fundację rodzinną? Możemy Ci pomóc!

Jeśli planujesz założenie fundacji rodzinnej w Polsce, chciałbyś ustrukturyzować swój biznes lub zastanawiasz się, czy fundacja rodzinna jest dla Ciebie dobrym rozwiązaniem, skontaktuj się z nami. 
Odpowiemy na wszystkie pytania, pomożemy zdecydować, czy fundacja rodzinna jest rozwiązaniem dla Ciebie, a w razie potrzeby przeprowadzimy proces tworzenia fundacji rodzinnej lub dalsze działania strukturyzujące.
 Nasz zespół posiada wieloletnie doświadczenie w budowaniu struktur prawnych w biznesie z wykorzystaniem zarówno polskich, jak i zagranicznych instrumentów. Od lat zajmujemy się również tematyką fundacji rodzinnych w krajach Europy Zachodniej. Skorzystanie z naszej pomocy w kwestii polskiej fundacji rodzinnej to najlepszy wybór.